مقدمه
عسل یکی از محبوبترین محصولات طبیعی است که به دلیل طعم شیرین، عطر خاص و ترکیبات ارزشمند خود در بسیاری از خانوادهها مصرف میشود. با این حال، تغییر ظاهر عسل پس از مدتی نگهداری برای بسیاری از افراد سؤال ایجاد میکند. یکی از رایجترین تغییرات، خارج شدن عسل از حالت روان و ایجاد بلورهای ریز یا درشت در آن است.
وقتی چنین اتفاقی رخ میدهد، بعضی افراد تصور میکنند عسل خراب شده یا تولیدکننده برای افزایش حجم محصول به آن شکر اضافه کرده است. این تصور همیشه درست نیست. در واقع، علت شکرک زدن در بیشتر موارد به ویژگیهای طبیعی عسل و ترکیبات قندی آن ارتباط دارد.
عسل یک محلول غلیظ از قندهای طبیعی، آب و ترکیبات مختلف گیاهی است. گلوکز موجود در آن تمایل دارد در شرایط خاص به شکل بلور درآید. در مقابل، فروکتوز مدت بیشتری در حالت محلول باقی میماند. به همین دلیل، نوع عسل و نسبت این دو قند تأثیر زیادی بر سرعت کریستالیزه شدن آن دارد.
شناخت این فرآیند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شکرک زدن بهتنهایی نمیتواند معیار مناسبی برای تشخیص عسل طبیعی یا تقلبی باشد. همچنین روش نگهداری عسل میتواند سرعت ایجاد بلورها را تغییر دهد. در ادامه، تمام عوامل مهم را بررسی میکنیم تا بدانید چرا برخی عسلها خیلی زود شکرک میزنند و برخی دیگر ماهها یا حتی مدت طولانیتری مایع باقی میمانند.
شکرک زدن عسل چیست؟
شکرک زدن عسل که با نام کریستالیزاسیون نیز شناخته میشود، فرآیندی طبیعی است که طی آن بخشی از گلوکز موجود در عسل از حالت محلول خارج میشود و بلور تشکیل میدهد.
عسل در حالت طبیعی مقدار زیادی قند دارد. این قندها در مقدار محدودی آب حل شدهاند. وقتی شرایط برای تشکیل بلور مناسب باشد، گلوکز به تدریج از محلول جدا میشود و کریستالهای کوچک ایجاد میکند.
در مراحل ابتدایی ممکن است فقط چند دانه ریز در عسل دیده شود. با گذشت زمان، تعداد کریستالها افزایش پیدا میکند و بافت محصول غلیظتر میشود. گاهی عسل کاملاً سفت و دانهدانه میشود و گاهی نیز بافتی نرم و خامهای پیدا میکند.
بنابراین تغییر بافت عسل به شکل کریستالی، بهخودیخود نشانه فساد نیست. عسل شکرکزده همچنان میتواند قابل مصرف باشد و این تغییر بیشتر به ساختار طبیعی قندهای آن مربوط میشود.
مهمترین علت شکرک زدن عسل چیست؟
مهمترین علت شکرک زدن عسل را باید در نسبت گلوکز و فروکتوز آن جستوجو کرد. این دو قند طبیعی بخش زیادی از ترکیبات شیرین عسل را تشکیل میدهند، اما رفتار یکسانی ندارند.
گلوکز تمایل بیشتری به تشکیل کریستال دارد. فروکتوز در آب محلولتر است و معمولاً مدت بیشتری در حالت مایع باقی میماند. بنابراین هرچه نسبت گلوکز در یک نوع عسل بیشتر باشد، احتمال شکرک زدن آن افزایش پیدا میکند.
نوع گل و گیاهی که زنبور از آن شهد جمعآوری کرده است نیز روی این نسبت اثر میگذارد. به همین دلیل نمیتوان برای تمام انواع عسل یک زمان مشخص برای شکرک زدن تعیین کرد.
برای مثال، بعضی عسلها ممکن است در مدت نسبتاً کوتاهی کریستال تشکیل دهند، در حالی که برخی نمونهها مدت بسیار طولانی مایع باقی میمانند. این تفاوت لزوماً به معنی بهتر یا بدتر بودن یک نوع عسل نیست و بیشتر به ویژگیهای طبیعی آن مربوط میشود.
چه عواملی باعث شکرک زدن عسل میشوند؟
علت شکرک زدن فقط به میزان گلوکز محدود نمیشود. چند عامل مختلف در سرعت این فرآیند نقش دارند.
| عامل | تأثیر بر شکرک زدن |
|---|---|
| میزان گلوکز | هرچه بیشتر باشد، احتمال کریستالیزاسیون افزایش مییابد |
| میزان فروکتوز | مقدار بیشتر آن معمولاً شکرک زدن را کندتر میکند |
| دمای نگهداری | برخی دماها تشکیل بلور را سریعتر میکنند |
| رطوبت عسل | میزان رطوبت روی سرعت کریستالیزاسیون اثر دارد |
| نوع گیاه | ترکیب قندی عسلهای مختلف با یکدیگر متفاوت است |
| ذرات طبیعی | گرده و ذرات ریز میتوانند محل شروع بلورها باشند |
| مدت نگهداری | با گذشت زمان احتمال تشکیل کریستال بیشتر میشود |
| فرآوری عسل | حرارت و فیلتراسیون میتواند رفتار عسل را تغییر دهد |
نقش گلوکز و فروکتوز در شکرک زدن
گلوکز و فروکتوز دو قند مهم موجود در عسل هستند. رفتار متفاوت این دو ماده دلیل اصلی تفاوت در سرعت کریستالیزاسیون انواع عسل است.
اگر عسل مقدار بالاتری گلوکز داشته باشد، محلول آن آمادگی بیشتری برای تشکیل کریستال پیدا میکند. در مقابل، عسلهایی که فروکتوز بیشتری دارند، معمولاً مدت بیشتری حالت روان خود را حفظ میکنند.
البته نسبت دقیق این قندها به منبع شهد، شرایط تولید و نوع عسل بستگی دارد. به همین دلیل نمیتوان تنها با مشاهده شکرک زدن، درباره کیفیت یا طبیعی بودن یک محصول قضاوت کرد.
آیا شکرک زدن نشانه طبیعی بودن عسل است؟
شکرک زدن میتواند در عسل طبیعی اتفاق بیفتد، اما نباید آن را تنها معیار تشخیص عسل طبیعی دانست.
این نکته اهمیت زیادی دارد. بعضی افراد تصور میکنند هر عسلی که شکرک بزند حتماً طبیعی است و هر عسلی که شکرک نزند حتماً تقلبی است. هیچکدام از این دو نتیجهگیری درست نیست.
عسلهای طبیعی با توجه به ترکیبات خود رفتار متفاوتی دارند. برخی نمونهها سریعتر کریستال میزنند و برخی مدت زیادی مایع باقی میمانند.
از طرف دیگر، برای تشخیص دقیق کیفیت و اصالت عسل باید معیارهای مختلف را در نظر گرفت و در صورت نیاز از آزمایشهای تخصصی استفاده کرد.
آیا عسل شکرکزده خراب شده است؟
خیر، شکرک زدن به معنی خراب شدن عسل نیست.
در این فرآیند بیشتر یک تغییر فیزیکی در ساختار قندهای عسل رخ میدهد. رنگ، بافت و میزان روان بودن محصول ممکن است تغییر کند، اما این تغییر با فساد غذایی یکسان نیست.
اگر عسل بوی طبیعی داشته باشد، طعم آن تغییر غیرعادی نکرده باشد و نشانههایی مانند کپک یا تخمیر در آن دیده نشود، صرفاً کریستالیزه شدن دلیل دور ریختن محصول نیست.
گاهی حتی مصرفکنندگان بافت کرمی عسل شکرکزده را بیشتر از عسل کاملاً مایع میپسندند. این نوع عسل برای استفاده روی نان، صبحانه یا برخی دسرها بافت مناسبی دارد.
تفاوت شکرک زدن با خراب شدن عسل
تشخیص تفاوت این دو موضوع اهمیت زیادی دارد. شکرک معمولاً با ایجاد دانهها یا بلورهای قندی همراه است، اما فساد میتواند علائم دیگری ایجاد کند.
| ویژگی | عسل شکرکزده | عسل فاسد یا تخمیرشده |
|---|---|---|
| ظاهر | دانهدانه، کرمی یا نیمهجامد | ممکن است کف یا حباب غیرعادی ایجاد شود |
| بو | معمولاً طبیعی | ممکن است بوی ترش یا نامطبوع داشته باشد |
| طعم | شیرین و مشابه حالت معمول | ممکن است طعم ترش و غیرعادی ایجاد کند |
| علت | تشکیل بلورهای قند | معمولاً رطوبت بالا و فعالیت میکروبی |
| مصرف | معمولاً قابل مصرف | در صورت مشاهده علائم فساد، مصرف توصیه نمیشود |
بنابراین اگر فقط بافت عسل تغییر کرده و بلورهای قندی در آن ایجاد شدهاند، این موضوع با فساد تفاوت دارد.
چرا بعضی عسلها سریعتر شکرک میزنند؟
یکی از پرسشهای مهم درباره علت شکرک زدن این است که چرا دو نوع عسل در شرایط مشابه رفتار یکسانی ندارند.
پاسخ به ترکیبات آنها برمیگردد. شهد گیاهان مختلف ترکیب متفاوتی دارد و زنبور عسل نیز شهد را پس از جمعآوری با آنزیمهای طبیعی خود تغییر میدهد. در نتیجه، عسل نهایی از نظر نسبت قندها و سایر ترکیبات یکسان نیست.
عسلهایی که گلوکز بیشتری دارند، معمولاً استعداد بیشتری برای تشکیل کریستال دارند. در مقابل، عسلهایی با نسبت بالاتر فروکتوز ممکن است مدت بیشتری روان بمانند.
به همین دلیل سرعت شکرک زدن به تنهایی معیار مناسبی برای مقایسه کیفیت انواع عسل نیست.
کدام عسلها معمولاً سریعتر شکرک میزنند؟
نوع عسل نقش مهمی در زمان شروع کریستالیزاسیون دارد. به صورت کلی میتوان این تفاوت را چنین در نظر گرفت:
| نوع عسل | احتمال شکرک زدن |
|---|---|
| عسل آفتابگردان | نسبتاً زیاد |
| عسل کلزا | زیاد |
| عسل یونجه | نسبتاً زیاد |
| عسل گون | متوسط |
| عسل کنار | معمولاً کندتر |
| عسل اقاقیا | معمولاً بسیار کند |
این جدول یک مقایسه کلی است و شرایط نگهداری و ترکیبات هر نمونه میتواند نتیجه را تغییر دهد.
تأثیر دما بر شکرک زدن عسل
دما یکی از عوامل مهم در کریستالیزاسیون است. بسیاری از افراد تصور میکنند هرچه محیط سردتر باشد، عسل بهتر حفظ میشود؛ اما برای عسل این موضوع همیشه درست نیست.
دمای پایین میتواند باعث افزایش سرعت تشکیل کریستال شود. از طرف دیگر، گرمای بیش از حد نیز برای کیفیت عسل مناسب نیست.
برای نگهداری روزمره، محیطی خنک و متعادل، دور از نور مستقیم و نوسان شدید دما انتخاب مناسبی است. نگهداری عسل در دمای معمول اتاق معمولاً شرایط مطلوبی ایجاد میکند.
آیا نگهداری عسل در یخچال درست است؟
در حالت معمول نیازی به نگهداری عسل در یخچال وجود ندارد.
دمای پایین یخچال میتواند شرایط مناسبی برای تشکیل کریستال فراهم کند و باعث شود عسل سریعتر غلیظ یا شکرکزده شود. بنابراین اگر هدف شما حفظ حالت روان عسل است، بهتر است آن را در محیطی با دمای متعادل نگهداری کنید.
البته اگر شرایط محیطی بسیار گرم، مرطوب یا نامناسب باشد، باید شرایط نگهداری را با توجه به نوع محصول و بستهبندی آن تنظیم کرد.
بهترین دما برای نگهداری عسل چیست؟
برای نگهداری روزمره عسل، دمای متعادل اتاق انتخاب مناسبی است. مهمتر از رسیدن به یک عدد دقیق، جلوگیری از گرمای شدید، سرمای شدید و نوسان مداوم دماست.
| شرایط نگهداری | نتیجه احتمالی |
|---|---|
| محیط معمول اتاق | مناسب |
| یخچال | افزایش احتمال کریستالیزاسیون |
| نزدیک اجاق و منبع حرارت | نامناسب |
| زیر نور مستقیم خورشید | نامناسب |
| محیط بسیار گرم | کاهش کیفیت عطر و برخی ترکیبات |
روش صحیح نگهداری عسل
برای حفظ کیفیت عسل، چند نکته ساده را رعایت کنید.
عسل را در ظرف دربسته نگه دارید
عسل میتواند رطوبت محیط را جذب کند. اگر درب ظرف برای مدت طولانی باز بماند، رطوبت وارد محصول میشود و احتمال تخمیر افزایش پیدا میکند.
پس از هر بار مصرف، درب ظرف را محکم ببندید.
عسل را دور از نور مستقیم قرار دهید
نور و گرمای شدید میتوانند روی کیفیت برخی ترکیبات عسل اثر منفی بگذارند. یک کابینت خشک و دور از پنجره و اجاق گاز گزینه مناسبی برای نگهداری است.
از ورود آب به ظرف جلوگیری کنید
قاشق خیس را داخل عسل قرار ندهید. ورود آب اضافی میتواند رطوبت محصول را افزایش دهد و شرایط نامناسبی برای نگهداری ایجاد کند.
از قاشق تمیز استفاده کنید
برای برداشتن عسل از قاشق تمیز و خشک استفاده کنید. این کار به حفظ کیفیت محصول کمک میکند.
ظرف مناسب انتخاب کنید
ظرف شیشهای یکی از گزینههای مناسب برای نگهداری عسل است. درب ظرف نیز باید به خوبی بسته شود تا رطوبت و بوهای محیط وارد آن نشوند.
آیا میتوان از شکرک زدن عسل جلوگیری کرد؟
جلوگیری کامل از کریستالیزاسیون عسل همیشه امکانپذیر نیست. اگر ترکیبات عسل آمادگی تشکیل بلور داشته باشند، ممکن است با گذشت زمان این فرآیند اتفاق بیفتد.
با این حال، میتوان سرعت آن را تا حدی کاهش داد. نگهداری در دمای متعادل، جلوگیری از سرمای شدید، استفاده از ظرف مناسب و جلوگیری از ورود رطوبت میتواند به حفظ بافت روان کمک کند.
نکته مهم این است که تلاش برای جلوگیری از شکرک زدن نباید به قیمت حرارت دادن شدید عسل تمام شود.
چگونه عسل شکرکزده را دوباره مایع کنیم؟
اگر بافت دانهدانه عسل را دوست ندارید، میتوانید آن را با حرارت ملایم دوباره روان کنید.
بهترین روش، استفاده از حمام آب یا بنماری است.
ابتدا مقداری آب را در یک ظرف گرم کنید. سپس ظرف عسل را داخل آب قرار دهید. اجازه دهید گرمای آب به آرامی به عسل منتقل شود. هر چند دقیقه یک بار عسل را هم بزنید تا کریستالها به تدریج حل شوند.
حرارت باید ملایم باشد. استفاده از حرارت بسیار زیاد میتواند کیفیت عسل را کاهش دهد.
چرا نباید عسل را بیش از حد حرارت داد؟
عسل حاوی ترکیباتی است که به گرمای شدید حساس هستند. حرارت زیاد میتواند عطر و برخی ترکیبات طبیعی آن را تغییر دهد.
به همین دلیل، برای رفع شکرک نیازی به جوشاندن عسل یا قرار دادن مستقیم ظرف روی شعله وجود ندارد.
روش تدریجی و ملایم نتیجه بهتری دارد و احتمال آسیب حرارتی را کاهش میدهد.
آیا مایکروویو برای رفع شکرک مناسب است؟
استفاده از مایکروویو گزینه ایدهآلی برای رفع شکرک عسل نیست؛ زیرا ممکن است قسمتهایی از عسل بیش از حد گرم شوند و کنترل دمای محصول دشوار باشد.
حمام آب روش ملایمتر و قابلکنترلتری است. در این روش میتوانید دما را به صورت تدریجی افزایش دهید و پس از نرم شدن کریستالها، ظرف را از آب خارج کنید.
آیا شکرک زدن روی خواص عسل تأثیر دارد؟
شکرک زدن بیشتر یک تغییر فیزیکی در ساختار عسل است. این فرآیند به خودی خود به معنی از بین رفتن ارزش غذایی محصول نیست.
ممکن است بافت، رنگ و میزان روان بودن تغییر کند، اما کریستالیزاسیون را نباید با فساد یا از بین رفتن کامل ترکیبات مفید اشتباه گرفت.
البته اگر عسل برای مدت طولانی در معرض گرمای شدید قرار بگیرد، شرایط متفاوت خواهد بود. به همین دلیل، نگهداری صحیح اهمیت زیادی دارد.
آیا عسل شکرکزده را میتوان مصرف کرد؟
در صورتی که عسل فقط شکرک زده باشد و نشانهای از فساد، کپک یا تخمیر غیرعادی نداشته باشد، معمولاً میتوان آن را مصرف کرد.
حتی برخی افراد عسل کریستالیزه را به دلیل بافت نرم و کرمی آن ترجیح میدهند. این نوع عسل را میتوان همراه نان، پنیر، کره، ارده یا در برخی دستورهای غذایی استفاده کرد.
باورهای اشتباه درباره علت شکرک زدن عسل
عسل طبیعی نباید شکرک بزند
این باور نادرست است. بسیاری از عسلهای طبیعی به مرور زمان کریستال تشکیل میدهند.
هر عسلی که شکرک بزند تقلبی است
این ادعا نیز صحیح نیست. شکرک زدن یک فرآیند طبیعی است و نمیتوان با آن به تنهایی درباره اصالت محصول قضاوت کرد.
هر عسلی که شکرک نزند تقلبی است
این مورد نیز اشتباه است. برخی انواع عسل به دلیل ترکیب قندی خود مدت زیادی مایع باقی میمانند.
حرارت زیاد کیفیت عسل را حفظ میکند
حرارت شدید برای عسل مناسب نیست و میتواند برخی ویژگیهای طبیعی آن را تغییر دهد.
عسل شکرکزده باید دور ریخته شود
اگر فقط کریستال تشکیل شده باشد و عسل نشانهای از فساد نداشته باشد، شکرک به تنهایی دلیل دور ریختن محصول نیست.
آیا اندازه بلورهای عسل اهمیت دارد؟
بله، اندازه کریستالها میتواند به شرایط تشکیل آنها بستگی داشته باشد. برخی عسلها بلورهای ریز و بافتی نرم ایجاد میکنند، در حالی که برخی دیگر کریستالهای درشتتری دارند.
دمای نگهداری، ذرات موجود در عسل، ترکیب قندی و سرعت تشکیل کریستالها روی اندازه آنها اثر میگذارند.
به همین دلیل، تفاوت در ظاهر عسلهای شکرکزده طبیعی است.
چرا عسل گاهی حالت خامهای پیدا میکند؟
اگر کریستالها بسیار ریز تشکیل شوند، عسل میتواند بافتی نرم، کرمی و قابل پخش پیدا کند. این حالت با شکرکهای درشت و زبر تفاوت دارد، اما هر دو در اصل نتیجه کریستالیزاسیون قندهای عسل هستند.
بعضی تولیدکنندگان نیز با روشهای کنترلشده، عسل را به شکل کرمی عرضه میکنند. این محصول با عسل فاسد یا بیکیفیت تفاوت دارد.
نقش رطوبت در کیفیت عسل
رطوبت یکی از عوامل مهم در ماندگاری عسل است. عسل مقدار مشخصی آب طبیعی دارد، اما افزایش بیش از حد رطوبت میتواند شرایط نامناسبی برای تخمیر ایجاد کند.
به همین دلیل باید ظرف عسل را کاملاً بسته نگه داشت و از ورود آب یا بخار به آن جلوگیری کرد.
قرار دادن قاشق خیس داخل ظرف نیز کار مناسبی نیست.
عسل را در چه ظرفی نگهداری کنیم؟
شیشه یکی از بهترین انتخابها برای نگهداری عسل در خانه است. ظرف شیشهای بو و طعم محیط را کمتر به محصول منتقل میکند و امکان مشاهده ظاهر عسل را نیز فراهم میکند.
اگر از ظروف پلاستیکی استفاده میکنید، مطمئن شوید ظرف برای نگهداری مواد غذایی مناسب است.
ظروف فلزی نامناسب میتوانند در تماس طولانیمدت با عسل مشکل ایجاد کنند؛ بنابراین بهتر است از ظرف مناسب و استاندارد استفاده کنید.
آیا تاریخ مصرف عسل تمام میشود؟
عسل در شرایط مناسب ماندگاری بالایی دارد، اما این موضوع به معنی بیاهمیت بودن شرایط نگهداری نیست.
ورود رطوبت، آلودگی، نگهداری نامناسب و حرارت شدید میتوانند کیفیت محصول را تغییر دهند. بنابراین بهتر است عسل را در ظرف تمیز، خشک و کاملاً بسته نگهداری کنید.
اگر در عسل تغییرات غیرطبیعی مانند بوی نامطبوع، کپک یا نشانههای واضح تخمیر مشاهده کردید، آن را با شکرک طبیعی اشتباه نگیرید.
نکات مهم برای خرید عسل
هنگام خرید عسل فقط به شکرک زدن یا شکرک نزدن آن توجه نکنید. نوع عسل، منبع تولید، بستهبندی، شرایط نگهداری و اعتبار فروشنده اهمیت بیشتری دارند.
اگر هدف شما خرید عسل طبیعی است، محصولی را انتخاب کنید که اطلاعات مناسبی درباره نوع عسل و تولیدکننده داشته باشد. در مواردی که تشخیص اصالت اهمیت زیادی دارد، آزمایشهای تخصصی معتبرترین روش هستند.
خلاصه عوامل مؤثر بر شکرک زدن
| عامل | توضیح |
|---|---|
| گلوکز | مهمترین عامل در تشکیل کریستال |
| فروکتوز | افزایش آن معمولاً شکرک را کندتر میکند |
| نوع گل | ترکیب قندی عسل را تغییر میدهد |
| دما | دمای نامناسب میتواند سرعت کریستالیزاسیون را تغییر دهد |
| رطوبت | روی پایداری و ماندگاری عسل اثر دارد |
| ذرات طبیعی | میتوانند محل شروع تشکیل کریستال باشند |
| زمان | با گذشت زمان احتمال شکرک بیشتر میشود |
| فرآوری | حرارت و فیلتراسیون روی بافت محصول اثر میگذارند |
روش نگهداری عسل در یک نگاه
برای اینکه عسل کیفیت مناسبی داشته باشد، این نکات را رعایت کنید:
- ظرف را همیشه محکم ببندید.
- عسل را در محیط خشک نگهداری کنید.
- آن را دور از نور مستقیم خورشید قرار دهید.
- ظرف را نزدیک اجاق یا وسایل گرمایشی نگذارید.
- عسل را برای مدت طولانی در یخچال نگهداری نکنید.
- از قاشق تمیز و خشک استفاده کنید.
- از ورود آب به ظرف جلوگیری کنید.
- برای رفع شکرک از حرارت ملایم استفاده کنید.
- عسل را مستقیماً روی شعله قرار ندهید.
- از حرارت شدید و طولانیمدت خودداری کنید.
جمعبندی
علت شکرک زدن عسل در بیشتر موارد به ترکیب طبیعی قندهای آن، بهخصوص نسبت گلوکز و فروکتوز، مربوط میشود. نوع گیاه، میزان رطوبت، دمای نگهداری، وجود ذرات طبیعی و مدت زمان نگهداری نیز روی سرعت تشکیل کریستال تأثیر دارند.
شکرک زدن عسل یک فرآیند طبیعی است و به تنهایی نمیتواند نشانه تقلبی بودن یا خراب شدن محصول باشد. برخی عسلها خیلی سریع کریستال تشکیل میدهند و برخی دیگر مدت طولانی مایع باقی میمانند. این تفاوت بیشتر به ترکیبات طبیعی آنها مربوط میشود.
برای نگهداری بهتر عسل، آن را در ظرف دربسته، خشک و دور از نور مستقیم و گرمای شدید قرار دهید. نگهداری در دمای متعادل اتاق معمولاً انتخاب مناسبی است و نیازی به قرار دادن عسل در یخچال وجود ندارد.
اگر عسل شکرک زد و بافت دانهدانه آن را دوست نداشتید، میتوانید با روش بنماری و حرارت ملایم دوباره آن را روان کنید. در این مرحله نباید عسل را بجوشانید یا مستقیماً روی شعله قرار دهید.
در نهایت، به خاطر داشته باشید که شکرک زدن بخشی طبیعی از رفتار بسیاری از عسلهاست. بنابراین بهتر است به جای نگرانی درباره تغییر بافت، علت شکرک زدن را بشناسید و با نگهداری صحیح، کیفیت عسل را برای مدت طولانی حفظ کنید.